BOOK MARKETING

(Chắc phải làm được series về chủ đề này mất, nhưng thời gian rất eo hẹp hix, có ai đặt hàng không ạ)

Book marketing - gọi dân dã là PR sách (PR giờ đã trở thành một từ dân dã) - tất nhiên không phải chỉ là quảng cáo sách (theo cách hiểu: khen quyển sách, làm người ta hứng thú với quyển sách). Thậm chí nếu PR sách chỉ là khen sách và tạo hứng thú, hoặc bàn sâu về cuốn sách, thì rất có thể thành ra dẫn người ta đi thẳng đến chỗ khỏi cần phải đọc.

Book Marketing quan trọng đến mức bao trùm nhiều hoạt động, nhưng cũng có thể thứ yếu đến mức nó sẽ bị gạt qua, thường xuyên là bị gạt qua, khi người ta nghiên cứu văn chương. Tức là bỏ qua, không thèm nhìn mặt kẻ làm nghề truyền thông sách - bọn môi giới cho người viết và người đọc lẫn nhà phê bình gặp nhau. Nhưng may sao, hình như “Xã hội học văn chương” - một thuật ngữ mới thịnh hành gần đây, kể từ khi ra đời những khảo cứu về hoạt động xuất bản, báo chí của Tự Lực Văn Đoàn - sẽ là lĩnh vực nghiên cứu rất gần gũi và soi chiếu trực tiếp vào Book Marketing.

Book Marketing thì trước hết vẫn là hoạt động Marketing, chỉ là sản phẩm là sách. Nó vẫn bao gồm nghiên cứu thị trường, tối ưu hoạt động xuất bản, tối đa hoá lợi ích cho độc giả, marketing trực tiếp, marketing điểm bán, branding, xây dựng cộng đồng và chăm sóc độc giả cộng với khâu cuối cùng, truyền thông - quảng bá sản phẩm văn chương. Nếu hoạt động này được thực hiện đúng nghĩa thì nó quyết định cả một thị trường văn học.

Là người làm trong lĩnh vực này, tôi biết rõ sự lên và xuống của một tác phẩm văn học hoàn toàn có thể phân tích trên khía cạnh Marketing:
- Hoạt động RnD của sản phẩm văn chương
- Hoạt động quảng bá và chăm sóc của sản phẩm văn chương.
Trong quá khứ, hoạt động xuất bản đã từng bao gồm hoạt động quảng bá (tất nhiên): người ta - các ông chủ xuất bản - phân phối các nội dung truyền thông, giới thiệu sách của mình qua báo chí. Rất thường xuyên sở hữu luôn một tờ báo để đồng hành cùng sự in sách, chẳng hạn NXB Tân Dân thì có Tiểu thuyết thứ bảy hay Phổ thông bán nguyệt san. Ngay từ thập niên 1930, Book Marketing ở Việt Nam đã đạt được mức độ hiện đại đến mức đấy: tối ưu RnD, Direct Marketing, customer care, lập nick giả (tức bút danh) để seeding giới thiệu sách cũng có luôn. Nhờ có báo chí, đơn vị xuất bản nắm được nhu cầu thị trường để biết cần phải sản xuất sách gì. Và Tiểu thuyết thứ bảy tất nhiên có khác gì Nhã Nam Reading Club đâu, thậm chí cao cấp hơn.

Nhìn bằng lăng kính Book Marketing mới hiểu được một số thứ: chẳng hạn, Marketing điểm bán (Trade Marketing) với sách văn học bây giờ đã khác hơn xưa, các tagline (Nobel Văn Học v.v…) được in lên bìa 1 của quyển sách - hàm chứa cả một lịch sử biến động: ban đầu cái tagline ấy nó không ở bìa sách, mà ở bìa 4 của các cuốn sách cùng đơn vị xuất bản. Nhưng sự thay đổi cấu trúc các nhà sách đã khiến mỗi cuốn sách mang trong mình nội dung trade marketing rõ rệt hơn. Bìa ngày một nặng - không phải tự nhiên có cái tay gấp đâu. Các nhà sách thay đổi như thế nào? Đó là cả một vi sử về sự hình thành và chuyên biệt hoá các nhà phân phối sách, ngày càng rõ hơn. Từ năm 2004, Nhà xuất bản nhà nước không lo việc bán sách đến tay độc giả nữa. Từ năm 2014 (chắc là mốc này), đến lượt các công ty sách cũng không lo việc bán sách đến tay độc giả nữa. Việc đó giờ đã có Tiki hay Fahasa. Và Tiki Fahasa sẽ choành ra một hoạt động marketing mới: digital marketing và Thương Mại Điện Tử.

Một cuốn sách có thể được lợi từ Thương Mại Điện Tử thế nào? Câu hỏi này đáng để ngẫm lắm. Ta đừng bỏ qua vị trí cái bìa trên banner, trên các bài post của fahasa, trong các chiến dịch riêng của fahasa, từng email, app push, notification. Một cuốn sách được chọn thay vì một cuốn sách khác, số phận của nó sẽ khác, có thể như vậy đấy. 🌱🌱

Book Marketing ngày càng phức tạp hơn, không phải chỉ ở việc mọi đơn vị xuất bản năm nào cũng nháo nhào tuyển chuyên viên hay CTV truyền thông, mà tự thân Book Marketing đã đủ sức mạnh quay ra quyết định ngược lại hoạt động xuất bản. Xuất bản - hay nói nôm na, nội dung quyển sách - chỉ là một phần của toàn thể một chiến dịch Book Marketing. Thế nên hai năm nay, chúng ta thấy có những quyển sách vô cùng đắt, mà cứ đắt mãi, mà không dùng để đọc, bìa vàng bìa đỏ, vi quyển đại quyển, sơn mài sơn miếc cứ gọi là phấn hương thập thành.
Đẻ ra sản phẩm, Book Marketing cũng sẽ đẻ ra nhà văn phù hợp với nó.